नेपालमा युवा शक्ति, विशेषगरी Gen Z (जेनरेशन जेड) ले नेतृत्व गरेको आन्दोलनले देशमा राजनीतिक र सामाजिक चेतना जगाएको छ। आन्दोलनले भ्रष्टाचार, पारदर्शिता अभाव, रोजगारी र शिक्षा सुधारको माग अघि सारेको भए पनि यसको प्रत्यक्ष असर व्यवसायी र उद्यमी वर्गमाथि देखिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा स्वदेशी पूँजी विदेशतर्फ सरिरहेको तथ्यले अर्थतन्त्रमा नयाँ चुनौती उत्पन्न गरेको छ।

विश्लेषकहरूको अनुसार, राजनीतिक अस्थिरता र नीति अनिश्चितताले व्यवसायीलाई उच्च जोखिमको सामना गर्न बाध्य बनाएको छ। आन्दोलनपछि सरकार स्थायी नीति बनाउने प्रक्रियामा ढिलाइ भएको छ भने उद्योग, कर प्रणाली, बैंकिङ नियम र श्रम कानुन बारम्बार परिवर्तन भइरहेका छन्। यसकारण दीर्घकालीन लगानी सुरक्षित हुने विश्वास घटेको छ र उद्यमीहरूले आफ्नो पूँजी सुरक्षित वातावरण भएका अन्य देशमा लगाउने निर्णय गर्दैछन्।

नेपालमा व्यवसाय सुरु गर्न कानूनी प्रक्रिया जटिल र लामो छ। नयाँ नियम र नीति ल्याउने प्रक्रिया अझै अनिश्चित रहँदा, लगानीकर्ताले दीर्घकालीन योजनामा लगानी गर्दा कानूनी स्पष्टताको अभाव अनुभव गर्छन्। यसले पूँजी विदेशतर्फ सारिने प्रवृत्तिलाई बढाएको छ।

सामाजिक–राजनीतिक परिवेशमा हड्ताल, प्रदर्शन, तोडफोड र नाकाबन्दीजस्ता घटनाले व्यवसाय सञ्चालनमा ठूलो अवरोध सिर्जना गर्छन्। विशेषगरी साना र मध्यम व्यवसायी वर्गले आफ्नो पूँजी सुरक्षित राख्न विदेशमा लगानी गर्ने प्राथमिकता लिएका छन्।

भारत, बंगलादेश, दुबई, सिङ्गापुरजस्ता नजिकका देशले लगानीमैत्री वातावरण, कर छुट र उच्च प्रतिफलका अवसर उपलब्ध गराउँछन्। नेपालमा राजनीतिक र आर्थिक अस्थिरता रहँदा उद्यमीहरूले आफ्नो पूँजी त्यहाँ सारेर सुरक्षित वातावरण र उच्च नाफा सुनिश्चित गर्ने प्रयास गर्दै आएका छन्।

Gen Z आन्दोलनले इमानदारी, पारदर्शिता र भ्रष्टाचारविरोधी एजेन्डा अघि बढाएको भए पनि तत्कालीन व्यवसाय–राजनीतिक गठबन्धनका कारण पूँजीपतिहरू असहज छन्। आफ्नो लगानीमा जोखिम कम गर्न उनीहरूले वैकल्पिक सुरक्षित देशमा पूँजी सार्ने निर्णय गरेका छन्।

नेपालमा आर्थिक अस्थिरता र मुद्रास्फीति बढिरहेको अवस्थामा डलर वा अन्य विदेशी मुद्रा लगानीले उच्च प्रतिफल दिने अवसर सिर्जना गरेको छ। विदेशमा पूँजी लगानी गर्दा मूल्य स्थिर रहन्छ र छिटो फिर्ता हुने सम्भावना रहन्छ।

Gen Z आन्दोलनले सकारात्मक सामाजिक र राजनीतिक चेतना जगाएको भए पनि राजनीतिक–आर्थिक अस्थिरता, कानूनी अनिश्चितता, सुरक्षा चुनौती र वैदेशिक प्रतिफलका अवसरले गर्दा स्वदेशी पूँजी विदेशतर्फ पलायन भइरहेको देखिन्छ। अर्थशास्त्रविद्हरूको चेतावनी छ कि यदि नेपालमा स्थिर नीति, लगानीमैत्री वातावरण र पारदर्शिता सुनिश्चित नगरेसम्म यो प्रवृत्ति रोक्न कठिन हुनेछ। विशेषज्ञहरूले स्वदेशी पूँजीलाई देशभित्र रोक्न सरकारले स्थिर राजनीतिक निर्णय, स्पष्ट कानूनी नियम, लगानीमैत्री वातावरण र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्ने बताएका छन्। अन्यथा, आगामी वर्षहरूमा नेपालमा उद्यमशीलता र रोजगारी सिर्जना गर्ने क्षमता कमजोर हुने सम्भावना रहन्छ।
शिक्षक : भागिरथ न्याैपाने
समयथान माध्यमिक विद्यालय खरेन्द्रपुर ४ शिवराज कपिलवस्तु